De op Java voor een suikerfabriek werkende Nederlandse ingenieur Willem Bake leert de kreupele inlandse jongen Si-Bengkok kennen die betoverend mooi fluit kan spelen. Tussen hen ontstaat een vriendschap die noodlottig afloopt. In de bekoorlijke novelle Orpheus in de dessa (1903) zet Augusta de Wit (1864-1939) het westerse materialisme af tegen de oosterse wereldbeschouwing. De in eenvoudige stijl geschreven novelle is een hoogtepunt van de Nederlandse literatuur.

Drie ongehuwde zusters op leeftijd bezitten flink wat geld en domineren daarmee het leven van hun broer, diens zoon Max en zijn dochters Clara, Adrienne en Edmée. Niemand durft de te verwachten riante erfenis in gevaar te brengen en daarom reilt en zeilt alles volgens de normen van deugdzaamheid en fatsoen van de drie tantes. De situatie dreigt echter uit de hand te lopen wanneer Adrienne verliefd wordt op de levensgenieter Raymond, die in de ogen van de tantes vooral een losbol is. Cyriel Buysse (1859-1932) was een belangrijke Vlaamse naturalistische auteur. Behalve romans schreef hij verhalen, gedichten en toneel. Hij was medeoprichter van het toonaangevend tijdschrift ‘Van Nu en Straks’ en, samen met onder meer Louis Couperus, van het tijdschrift ‘Groot Nederland’. ‘Tantes’ (1924) wordt geroemd als een hoogtepunt in Buysse’s romanoeuvre. De roman wordt gezien als het beginpunt van de nieuwe roman in Vlaanderen.

Werkendams fijnzinnig geschreven roman De goddelijke zonde (1928) vertelt het verhaal van de jonge danseres Sylvie Herold die de vrouwenliefde ontdekt. Omdat Edith Werkendam (1896-1952) thema’s als biseksualiteit en lesbische liefde behandelde — thema’s die destijds volstrekt taboe waren — kreeg ze nooit de literaire erkenning die ze op basis van haar schrijftalent eigenlijk verdiende. De goddelijke zonde is een gedurfde en sensuele roman over verlangen en zelfontdekking — een boek dat zijn tijd ver vooruit was.

In dit aangrijpende verhaal dwaalt een eenzame dromer door de nachtelijke straten van Sint-Petersburg. Bij toeval ontmoet hij Nastenka, een jonge vrouw die zijn leven in vier opeenvolgende witte nachten totaal verandert. Terwijl de twee een diepe band opbouwen, verkent Dostojevski met een vleugje melancholie thema’s als liefde en eenzaamheid. ‘Een prachtig, melodramatisch en sentimenteel boek.’ – Merijn de Boer

Deze prachtige realistische roman van Marianne Philips gaat over een jonge vrouw, Heleen, die ter observatie is opgenomen in een krankzinnigengesticht. In twee nachten vertelt ze haar levensverhaal aan de nachtzuster. Langzamerhand wordt duidelijk waarom Heleen zich daar bevindt.

De indrukwekkende roman De grauwe vogels gaat over de non-conformistische tuinbouwer Kasper Valk die ondanks al de tegenslagen die hij te verduren heeft hardnekkig vasthoudt aan zijn eigen overtuigingen. De grauwe vogels wordt door velen beschouwd als een hoogtepunt in het oeuvre van Arthur van Schendel.

Moerassen gaat over een schrijver die bezig is met het schrijven van het verhaal Moerassen, al komt hij daar met zijn drukke sociale leventje nauwelijks aan toe. Moerassen wordt veelal gelezen als een amusante satire op de literaire saloncultuur in Parijs ten tijden van het symbolisme en daarom ook als een satire op een deel van Gides eigen literaire verleden in de kringen rond Mallarmé. Dit werk wordt door hedendaagse literaire critici beschouwd als een van de eerste moderne Franse verhalen dat mede de weg heeft gebaand voor de hedendaagse roman.

De verhalen in deze afwisselende bundel worden als Slauerhoffs beste proza beschouwd en weerspiegelen de persoonlijkheid van de rusteloze scheepsarts met zijn onvrede, zijn lusteloosheid, zijn scherpe, enigszins sarcastische humor, zijn romantisch verlangen en zijn ietwat bizarre fantasie.

Schoolidyllen gaat over de rebelse vriendinnen Jet, Jeanne, Noes, Lien en Maud en hun belevenissen op en rond de middelbare school. Het boek was toen het in 1900 verscheen meteen een sensatie, een nieuw type meisjesboek, deze bakvisroman betekende een breuk met het stichtelijke en moralistische in de toentertijd gangbare jeugdliteratuur. Bovendien is het geestig en levendig geschreven en weet het ook te ontroeren. Schoolidyllen is het bekendste boek van Top Naeff (1878-1953). De bestseller is door honderdduizenden meisjes gelezen en is een van de klassiekers uit de Nederlandse jeugdliteratuur.

De ontwikkelingsroman De winkeljuffrouw uit l’Oiseau d’Or (1903) van Cornélie Noordwal (1869-1928) gaat over het wel en wee van de rebelse Nora die in een chique Haagse hoedenwinkel komt te werken. Noordwals werk werd in het verleden gestereotypeerd als triviaal. Daarmee werd ze echter tekortgedaan en de laatste tijd worden haar romans steeds meer op waarde geschat. De Haagse roman De winkeljuffrouw uit l’Oiseau d’Or behoort tot haar beste werk en is door de levendige dialogen en een vlotte verteltrant met veel ironische humor een genoegen om te lezen. ‘Een heerlijk boek. Ik zal niet rusten voor ik álles van Noordwal gelezen heb. Die critici, indertijd, waren vervelende, geborneerde seksisten. Haar proza is een dikke eeuw na dato nog steeds fris en geestig.’ – Sylvia Witteman

Reis diep in de mysterieuze en onbegaanbare wildernis van Afrika met Joseph Conrads meesterwerk Hart der duisternis. Terwijl de hoofdpersoon, Marlow, zich een weg baant door onbekende wateren, ontvouwt zich een verhaal dat de grenzen tussen beschaving en barbarij, licht en duisternis, aftast.

Een liefde (1887) is het romandebuut van Lodewijk van Deyssel en is de eerste naturalistische roman in Nederland. De hoofdpersoon, Mathilde, is een naar liefde hunkerende jonge vrouw die zich teleurgesteld voelt in haar huwelijk. Van Deyssel schreef zoals er niet eerder in het Nederlands geschreven was, niet alleen de stijl was origineel, het was ook de eerste roman waarin zeer expliciet de seksuele extase van een jonge vrouw wordt beschreven. Het boek veroorzaakte een hoop commotie, de meeste critici vonden het zeer aanstootgevend. Dit leidde ertoe dat de tweede druk pas jaren later verscheen en door Van Deyssel werd gekuist. Dit is een heruitgave in moderne spelling naar de eerste druk.